آموزش قانون كار

معاون امور بازنشستگی اداره کل مستمری‌های سازمان تامین اجتماعی نحوه محاسبه مستمری بازنشستگی بیمه‌شدگانی که از محل دو کارگاه بیمه‌پردازی دارند را تشریح کرد.

نوبت كاری یا شیفت کاری چيست؟

منظور از نوبت كاری هر نوع كاری است كه در خارج از ساعت معمول كار روزانه ( ۶ صبح الی ۶ بعد از ظهر ) انجام شود يا به تعريف ديگر هر پرسنل در روز موظف است در يک ساعت خاصی در سازمان حاضر شده و تا مدت زمان معينی در سازمان كار كند كه اين موارد تحت عنوان شيفت كاری تعريف می شود و شامل :

– شيفت های ثابت شب، شيفت های ثابت ديگر از قبيل شيفت عصر و يا شيفت هایی كه قبل از ساعت ۶ صبح شروع می شود.

– شيفت های چرخشی كه زمان كار از روز به عصر يا از روز به شب تغيير يابد كه اين ممكن است به صورت هفتگی يا ماهيانه باشد.

– شيفت های کاری فشرده هفتگی که معمولأ شامل كار ۳ الی ۴ روزه با مدت زمان ۱۰ الی ۱۲ ساعته می باشد.

شيفت های ثابت شب و عصر

شیفت های ثابت شب و عصر به فرد اجازه می دهد تا زمانش را بر اساس آن تنظيم نمايد، اما ممكن است زندگی اجتماعی فرد را مختل كند. افراد شب كار دائمی نسبت به افراد شب كار كسری خواب بيشتری دارند.

شيفت های چرخشی

معمول ترين نوع شيفت در بين انواع شيفت ها، شيفت های چرخشی هستند. در اين نوع شيفت فرد پس از كار در يک برنامه شيفت كاری يا بعد از تغيير شيفت به شيفت جديد معمولأ يك يا دو روز استراحت می كند، سپس شيفت به زمان ديگری از روز تغيير می يابد.

شيفت های کاری فشرده هفتگی

اين نوع شيفت معمولأ شامل كار ۳ الی ۴ روزه با مدت زمان ۱۰ الي ۱۲ ساعته می باشد. شيفت كاری فشرده در بين شيفت های معمول فرصت بيشتری را برای فعاليت های اجتماعی و خانوادگی فراهم می كند ولی با وجود اين، اين نوع شيفت ها می تواند خستگی را افزايش دهد و در پايان شيفت كارائی فرد كاهش يابد.

نوبت کاری و شیفت کاری در قانون کار

برابر با ماده ۵۵ قانون کار اگر ساعات کار کارگری طوری باشد که در طول یک ماه چرخش داشته باشد به صورتی که نوبت های کار وی در صبح یا عصر یا شب واقع شده باشد به این نوع کار نوبت کاری و شیفت کاری گفته می شود. یکی از شرایط رایج کار در کارگاه ها نوبت کاری و شیفت کاری است.

کارگران به تبع انجام کار در ساعات مختلف شبانه روز متحمل فشارهای متفاوتی می شوند. برای جبران فشارهای وارده به کارگران ناشی از این موضوع روش های مختلفی برای پرداخت مزد و یا فوق العاده های بیشتر از کار معمولی در نظر گرفته شده است.

انواع مختلف نوبت کاری و شیفت کاری

در ماده ۵۶ قانون کار چهار نوع نوبت کاری و شیفت کاری تعریف شده است:

۱- نوبت کاری صبح و عصر

۲- نوبت کاری صبح و عصر و شب

۳- نوبت کاری صبح و شب

۴- نوبت کاری عصر و شب

به صورت صریح در ماده ۵۳ قانون کار به ساعات کاری که بین ساعت ۲۲ (۱۰ شب) لغایت ساعت ۶ صبح روز بعد واقع شود ساعات شب کاری گفته می شود. مدت زمان شب کاری بین ساعت ۲۲ لغایت ۶ صبح روز بعد ۸ ساعت است.

بنابراین منطقی است که ۲۴ به ۳ تقسیم شود و با استنباط از ماده ۵۳ قانون کار بازه ساعات کار صبح و عصر و شب مشخص شود. طبق این تقسیم بندی ساعات کار نوبت کاری به شرح زیر است:

۱-ساعات کار صبح از ساعت ۶ صبح لغایت ساعت ۱۴

۲-ساعات کار عصر از ساعت ۱۴ لغایت ساعت ۲۲

۳-ساعات کار شب از ساعت ۲۲ لغایت ساعت ۶ صبح روز بعد

درصدهای فوق العاده نوبت کاری و شیفت کاری

مزایای نوبت کاری و یا فوق العاده نوبت کاری به مبالغی مازاد بر مزد و حقوق عادی کارگران گفته می شود که کارگران برای کار در شرایط نوبت کاری از کارفرما باید دریافت نمایند.

از آنجا که سختی کار در صبح و عصر و شب یکسان نیست و کارگری که به صورت نوبت کار صبح و عصر کار می کند و یا کارگری که به صورت صبح و عصر و شب کار می کند و یا ساعات کار وی صبح و شب و یا عصر و شب است از لحاظ ساعات کار شبانه و عصر متفاوت است، بنابراین برای رعایت انصاف و عدالت لازم است فوق العاده نوبت کاری های مختلف باهم متفاوت باشد.

ماده ۵۶ قانون کار فوق العاده های نوبت کاری متناظر با انواع نوبت کاری را به صورت زیر تعریف کرده است:

مزایای شیفت صبح و عصر ۱۰ درصد می باشد.

مازاد دستمزد نوبت های صبح، شب و عصر ۱۵ درصد است.

مزایای علاوه بر مزد نوبت صبح و شب ۲۲.۵ درصد است.

درصد اضافه حقوق نوبت شب و عصر نیز ۲۲.۵ است.

مبنای محاسبه فوق العاده نوبت کاری

در متن ماده ۵۶ قانون کار به صراحت بیان شده است که نوبت کاری به کاری گفته می شود که در طول ماه گردش داشته باشد، لذا برای کارهای کمتر از یک ماه نمی توان از عبارت نوبت کاری استفاده کرد. از مفهوم این ماده نیز واضح است که مبنای محاسبه فوق العاده نوبت کاری حقوق ثابت (موضوع ماده ۳۶ قانون کار) ماهیانه کارگران خواهد بود.

نکات مهم در مورد فوق العاده نوبت کاری در قانون کار

نکته ۱ : طبق ماده ۵۸ قانون کار فوق العاده شب کاری فقط به کارگران غیر نوبت کار تعلق می گیرد بنابراین کارگران نوبت کاری که در شب مشغول به کار باشند مستحق دریافت فوق العاده شب کاری نیستند.

نکته ۲ : به کارگران نوبت کار که ساعات کار موظفی آن ها در ایام جمعه واقع می شود علاوه بر فوق العاده نوبت کاری به میزان مشخص شده در قسمت قبلی فوق العاده جمعه کاری به میزان ۴۰ درصد نیز باید پرداخت شود.

نکته ۳ : اگر ساعات کارکرد ماهیانه کارگران نوبت کار از ساعات کار موظفی ماهیانه قانون کار بیشتر باشد باید برابر با ماده ۵۹ قانون کار به آنان فوق العاده اضافه کاری پرداخت شود.

تعریف روز کاری، شب کاری و کار مختلط

بر اساس ماده ۵۳ قانون کار، کار روز به کاری گفته می ‌شود که مابین ساعات ۶ هکر نست الی ۲۲ باشد و کار شب بین ساعات ۲۲ الی ۶ هکر نست قرار می گیرد.

در ماده ۵۸ قانون کار برای هر ساعت شب کاری، به کارمندان غیر نوبتی ۳۵ درصد بیشتر از مزد ساعت کار معمولی داده می شود. کار مختلط به کارهایی گفته می ‌شود که ساعاتی از اشتغال به آن در روز و ساعاتی در شب قرار می ‌گیرد.

اگر کارفرما آغاز کار را ساعت ۶ صبح و پایان را ساعت ۲ بعدازظهر در نظر بگیرد تا ۸ ساعت کار به اتمام رسد و در نوبت بعدی از ساعت ۲ بعدازظهر تا ساعت ۱۰ شب یک سری کارگر برای اشتغال به کار گیرد، هر یک از این دو نوبت، روزانه به حساب می ‌آیند و در این صورت لازم نیست به کارگرانی که نوبتی نیستند ۳۵ درصد علاوه بر دستمزد (به عنوان اضافه شب کاری) پرداخت شود.

هنگامی که نوبت عصر برای کارگر از ساعت ۴ بعدازظهر آغاز شود و در ساعت ۱۲ شب تمام شود، این شیفت بر اساس قوانین موجود، مختلط به حساب می آید و کارفرما باید برای آن ۲ ساعت کار در شب (از ساعت ۱۰ شب تا ۱۲ شب) همراه با مزد معمولی، ۳۵ درصد هم اضافه برای کار در شب به کارگر پرداخت کند.

قانون شب کاری

اگر نوبت کاری یک کارگر هم در روز و هم در شب باشد، زمانی که شامل نوبت کاری نشود و در شب به انجام کار بپردازد، می ‌بایست ۳۵ درصد مازاد برای شب کاری دریافت کند.

کارگرانی که غیر نوبتی هستند و همیشه در هنگام شب به انجام کار می پردازند، اگر به جای جمعه شب که در هفته تعطیل است یک شب دیگر را به طور مداوم به عنوان تعطیلی برگزینند و جمعه شب ها را به انجام کار بپردازند، بر اساس ماده ۶۲ قانون کار و تبصره های مربوط به آن نسبت به دیگر کارگران که در زمان های متفاوتی در شبانه روز مشغول به انجام کار هستند، علاوه بر گرفتن ۳۵ درصد اضافه برای شب کاری (طبق ماده ۵۸) از ۴۰ درصد اضافه دستمزد پیش بینی شده که در ماده ۶۲ قانون کار آمده است نیز برخوردار می ‌شوند.

یک کارگر غیر نوبتی برای هر یک ساعت کار اضافی در شب در نهایت ۷۵ درصد اضافه بر یک ساعت دستمزد عادی، حقوق دریافت می ‌کند.

نوبت کاری در روز جمعه

به کارگران شیفتی که ساعت کاری آن ها در روز های جمعه است، علاوه بر دستمزد و فوق العاده های شیفت کاری، به مقدار ۴۰ درصد نیز حق جمعه کاری باید پرداخت شود.

در قانون کار به دلیل آن که روزهای جمعه کل خانواده باید در کنار یکدیگر باشند، تعطیل اعلام شده است. اگر برای کارگر یا کارمندی کارکرد روز جمعه را هم به عنوان اضافه کار و هم به عنوان جمعه کاری در نظر بگیریم، در مجموع ساعت کاری وی باید به میزان ۸۰ درصد اضافه تر از یک ساعت کار عادی محاسبه گردد. در صورتی که برای کارگر شیفت به ازای روز جمعه، روز دیگری برای وی تعطیل در نظر گرفته شود و آن کارگر ساعت اضافه کاری در ماه نداشته باشد و ساعت کارکرد او دقیقأ با ساعات کار موظفی ۸ ساعت در روز و ۴۴ ساعت در هفته مطابقت کند، بنابراین روز جمعه برای این کارگر فقط به عنوان جمعه کاری با نرخ ۴۰ درصد اضافه تر از یک ساعت کار عادی محاسبه خواهد شد.

مشاغل سخت و زیان آور

اگر محیط کاری از نظر عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی استاندارد نباشد؛ سلامت افراد به خطر می‌افتد. این خطرات تنش‌های روحی و جسمی سنگینی به شاغلین در این محیط‌ها وارد می‌کند. معمولا این تنش‌ها باعث بیماری‌های شغلی و عوارض ناشی از آن مانند: از کار افتادگی دائم و جزئی در فرد می‌شوند. همچنین آمار حوادث منجر به فوت در این مشاغل پایین نیست. کارفرما تلاش می‌کند، گاه با بهره‌گیری از تدابیر فنی/مهندسی و گاه ایمنی/بهداشتی از شرایط سخت و زیان‌آور محیط کار بکاهد. با وجود این، افراد در مشاغل سخت و زیان آور همچنان دچار فرسودگی و آسیب می‌شوند. در این راستا، قانون‌گذار در تعیین سن بازنشستگی آنان تمهیداتی اندیشیده تا تاثیر مخاطرات شغلی بر جسم/روان‌شان به حداقل برسد.

انواع مشاغل سخت و زیان آور

مشاغل سخت و زیان آور، طبق نظر شورای عالی کار به دو گروه «الف» و «ب» تقسیم می‌شوند:

گروه الف: اگرچه ماهیت این مشاغل سخت و زیان‌آور است؛ اما کارفرما می‌تواند با استفاده از تمهیدات ایمنی/بهداشتی سختی‌هایش را حذف کند.

گروه ب: اگرچه ماهیت مشاغل این گروه سخت و زیان‌آور است؛ اما با استفاده از تمهیدات ایمنی/بهداشتی نمی‌توان سختی‌هایش را حذف کرد. انجام این تدابیر توسط کارفرما صرفا از سختی و زیان‌آوری کار می‌کاهد.

لیست مشاغل سخت و زیان آور

در لیست مشاغل سخت و زیان آور مصوب وزارت کار و بهداشت، ۱۱۰ شغل قرار می‌گیرند. این مشاغل در گروه‌های زیر دسته‌بندی می‌شوند.

کار در معدن

معادن خواه تحت‌الارضی باشد یا سطح‌الارضی: مادامی که موجب شود کارگران در تونل‌ها و راهروهای سرپوشیده به استخراج مشغول شوند.

کار استخراج

مباشرت و نظارت کارگر در میله‌ها، راهروهای سرپوشیده و تونل‌های معدن: اعم از جدا کردن، منفجر کردن مواد، حمل مواد حاصل از انفجار، اداره کردن تاسیسات آب و برق در داخل معدن

کار در مخازن سربسته

حفر قنات‌ها، چاه‌ها و فاضلاب‌ها در این دسته قرار می‌گیرند.

کار مستمر در مجاورت کوره‌های ذوب

به دو شرط زیر این شغل، در لیست مشاغل سخت و زیان آور لحاظ می‌شود:

• مجاورت کارگر با بخارات زیان‌آور و حرارت
• داشتن مسئولیت تخلیه و حمل مواد مذاب از کوره‌ها

کارگران مشغول به کار در کارگاه‌ها

کارگاه‌هایی چون: سالامبورسازی، دباغی، روده پاک‌کنی در این دسته قرار می‌گیرند. همچنین کارگرانی که به طور مستمر در گندآبروها، جمع‌آوری/حمل/دفن زباله شهری مشغولند.

کارگرهای مشغول به کار در دامداری‌ها و طیور

این کارگرها مسئولیت جمع‌آوری، انتقال و انبارکردن کود را به عهده دارند.

کار در ارتفاع

کسانی که در ارتفاع بیش از ۵ متر از سطح زمین کار می‌کنند مانند: فضاهای باز بر روی داربست، اتاقک‌های متحرک و دکل‌ها

اگر می‌خواهید در خصوص ایمنی داربست و انواع آن، اطلاعاتی کسب کنید، مقاله داربست چیست را مطالعه نمایید.

کار بر روی دکل‌های برق

کسانی که بر خطوط و پست‌های انتقال برق فشار قوی کار می‌کنند: فشار ۶۳ کیلو ولت و بالاتر مدنظر است.

مشاغل مربوط به آسفالت خیابان‌ها

کسانی که به طور مداوم در مشاغلی مانند: پخت آسفالت دستی، قیرپاشی، شن پاشی و مالچ پاشی کار می‌کنند.

مشاغل مربوط به جوشکاری

جوشکاری در مخازن شامل این دسته می‌شود.

کار با مواد رادیو اکتیو

تماس مداوم با اشعه در فرد بیماری ایجاد می‌کند. برای مثال: تماس مستقیم با رادیواکتیو و پرتوهای یون‌ساز.

کار در محل‌های پر فشار

مشاغلی مانند غواصی در عمق به علت وجود فشار محیطی بیش از حد در این دسته گنجانده می‌شود.

کار در محیط‌های پر سر و صدا

اگر سر و صدای محیط کار به حدی زیاد باشد که باعث بیماری‌های شنوایی و حتی کری کارگر شود. البته به شرطی که تمام مقررات حفاظتی و ایمنی هم نتواند به حذف این خطرات کمک کند.

کار با مواد شیمیایی

اشتغال به کارهای زیر در این دسته قرار می‌گیرند:

• کار در امور سم‌پاشی مزارع، باغات و اشجار
• ضدعفونی اماکن، طویله‌ها و آشیانه‌های مرغداری
• مجاورت مستقیم با سموم و حشره‌کش‌ها در هنگام تولید ترکیب مواد سمی

کار در محیط پرارتعاش

اگر ارتعاش محیط، سلامتی کارگر را به خطر اندازد در این دسته قرار می‌گیرد.

کار در محیط‌ها خاص

موارد زیر جزء این دسته قرار می‌گیرد:

• شاغلین در ندامتگاه‌ها و زندان: به شرطی که مستقیما با زندانیان را در ارتباط باشند.
• شاغلین در مراکز روان‌درمانی: به شرطی که مستقیما با بیماران روانی در ارتباط باشند.

کار در بعضی حوزه‌های پزشکی

موارد زیر در این دسته قرار می‌گیرند:

• هوشبری
• مامایی
• فوریت‌های پزشکی
• کارشناس علوم آزمایشگاهی
• تمام مشاغل زیر مجموعه موارد بالا

کار در حوزه‌های خاص

موارد زیر هم در لیست مشاغل سخت و زیان آور قرار می‌گیرند:

• خبرنگاری
• آتش‌نشانی
• رانندگان حمل‌ونقل بار و مسافران درون و برون شهری
• راهداران و رانندگان وزارت راه و شهرسازی در جاده‌ها

آیا شغل شما در دسته مشاغل سخت و زیان آور قرار دارد؟ برای مدیریت هزینه‌های ناشی از آسیب در هنگام کار، بیمه حوادث انفرادی را تهیه کنید.

نکته مهم در مورد لیست مشاغل سخت و زیان آور

با دیدن لیست مشاغل سخت و زیان آور، ممکن است پرسش‌هایی از این قبیل پیش بیایید: اگر شغل فرد در لیست بالا قرار نگیرد، آیا او می‌تواند برای سختی کار به اداره کار درخواست دهد؟ بله می‌تواند. برخی از کارفرماها برای فرار از پرداخت حق‌بیمه مازاد و… از بردن عنوان شغلی هنگام رد کردن سوابق بیمه خودداری می‌کنند. اگر فردی فکر می‌کند، شغلش مشمول دریافت سختی کار می‌شود، می‌تواند به اداره کار درخواست بدهد.

برای کسب اطلاعات جامع در خصوص تفاوت بین سختی کار و مشاغل سخت و زیان آور به اینجا مراجعه نمایید.

تعیین سخت و زیان‌آور بودن شغل

برای تعیین سخت و زیان‌آور بودن مشاغل، سوابق و شرایط محیط کار بررسی می‌شود.

درخواست بررسی مشاغل

افراد زیر می‌توانند برای بررسی شرایط کار درخواست بدهند:

• کارگر
• کارفرما
• تشکل‌ها
• وزارت بهداشت و درمان
• وزارت کار و امور اجتماعی
• صندوق تامین اجتماعی

پس از ارائه درخواست، کمیته‌ استانی برای بررسی سوابق و شرایط محیط از محل، بازدید می‌کنند. در صورت تایید این کمیته، شغل مورد درخواست در لیست مشاغل سخت قرار می‌گیرد.

شرایط بازنشستگی در زنان و مردان

شرایط بازنشستگی در مردان و زنان به شرح زیر است:

بازنشستگی برای مردان

مردان در شرایط زیر می‌توانند بازنشسته شوند:

• ۵۰ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت بیمه
• ۶۰ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه
• ۳۵ سال سابقه پرداخت حق‌بیمه بدون شرط سنی

شرایط بازنشستگی برای زنان

زنان در شرایط زیر می‌توانند بازنشسته شوند:

• ۴۵ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت بیمه
• ۵۵ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه
• ۳۵ سال پرداخت حق‌بیمه بدون شرایط سنی
• ۴۲ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه

فرمول محاسبه سابقه پرداخت حق بیمه

سازمان تامین اجتماعی برای محاسبه سابقه پرداخت حق‌بیمه از فرمول زیر استفاده می‌کند:

فرمول محاسبه سوابق بیمه:{(سابقه کار سخت و زیان‌آور ضرب در یک و نیم) + سابقه کار عادی}

حق بیمه در مشاغل سخت و زیان آور

کارفرما در این مشاغل موظف است ۲۷% حق بیمه بپردازد. از این مقدار، ۲۳% درصد حق بیمه مشاغل پر خطر، مشابه مشاغل عادی و ۴% درصد حق‌بیمه اضافی مربوط به کارهای سخت است.

شرایط احراز بازنشستگی در مشاغل سخت

متقاضی بازنشستگی باید ۲۰ سال متوالی یا ۲۵ سال متناوب در مشاغل سخت، اشتغال داشته باشد.

منظور از توالی و تناوب در مشاغل سخت و زیان آور

ایام زیر به شرط بودن در فواصل اشتغال به کارهای سخت و زیان‌آور، جزء سابقه فرد محسوب می‌شود:

• تعطیلات هفتگی
• تعطیلات رسمی
• روزهای استفاده از مرخصی استحقاقی
• ایام استفاده از مرخصی‌هایی چون: ازدواج، فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان به مدت ۳ روز.
• ایام مرخصی استعلاجی یا استراحت پزشکی: معمولا حقوق این روزها توسط کارفرما پرداخت می‌شود. همچنین بیمه‌شده می‌تواند از غرامت دستمزد ایام بیماری استفاده کند.

ایامی که توالی کار در مشاغل سخت را زایل نمی‌کند

روزهای زیر در فواصل اشتغال به کارهای سخت و زیان‌آور توالی آن را زایل نمی‌کند:

1. ایام خدمت وظیفه سربازی: به شرط آنکه بیمه‌شده حداکثر ظرف دو ماه پس پایان خدمت به کار خود یا دیگر مشاغل سخت بازگردد.
2. ایام حالت تعلیق: منظور شرایط قهریه طبیعی مانند: سیل، زلزله و آتش‌سوزی همچنین حوادث و مخاطرات اجتماعی چون جنگ است.
3. دوران توقیف بیمه‌شده: به شرطی که حکم محکومیت برای فرد صادر نشود. همچنین اگر کارفرما بر اساس تکلیف قانونی حقوق این دوران –توقیف- را به شخص پرداخت کند.
4. ایام استفاده از مقرری بیمه بیکاری: به شرطی که بیمه‌شده قبل از اتمام دوره یا بلافاصله بعد از آن به مشاغل سخت برگردد.
5. ایام خدمت در جبهه
6. دوران اسارت یا محکومیت سیاسی: در صورتی که بیمه‌شده به عنوان آزاده شناخته شود.
7. ایام استفاده از غرامت دستمزد ایام بیماری: منوط به اینکه در فواصل تاریخی ۱۰/۰۵/۵۴ تا ۰۱/۰۴/۵۹ واقع شود.
8. غیبت غیر موجه: طول غیبت بیشتر از ۳۶۵ روز در ۲۰ سال نباشد. همچنین بر اساس قوانین انضباطی استخدامی منجر به اخراج، انفصال موقت و دائم فرد نشود.
9. ایام بلاتکلیفی بیمه‌شده: فرد برای بهره‌گیری از این بند به آرای صادره از سوی هیات‌های حل اختلاف و… استناد کند.

ایامی که توالی کار در مشاغل سخت را زایل می‌کند

ایام زیر اگر در فواصل اشتغال در کارهای سخت بیفتد توالی را زایل می‌کند و مشمول تناوب در سابقه بیمه می‌شود:

1. اخراج، استعفا، انفصال و بازخرید خدمت
2. اشتغال در کارها و مشاغل عادی
3. اشتغال در حرف و مشاغل آزاد
4. بیمه اختیاری
5. بیکاری بدون دریافت مقرری بیکاری
6. استفاده از مرخصی بدون حقوق: این بند، مرخصی بیش از دو ماه و به هر منظور را شامل می‌شود.
7. غیبت غیر موجه: اگر طول غیبت غیر موجه بیش از ۱۰ روز باشد. همچنین بر اساس قوانین انضباطی استخدامی منجر به اخراج، انفصال موقت و دائم فرد شود.

استثنائات توالی و تناوب در مشاغل سخت و زیان آور

شرایط زیر به عنوان استثناء توالی و تناوب کارهای سخت در آیین‌نامه سال ۱۳۹۳ مشخص شده است:

اگر شرایط زیر محقق شود؛ توالی خدمت در مشاغل سخت و زیان آور از بین نمی‌رود: اگر فرد در طی ۲۰ سال سابقه خدمت حداکثر یک سال به هر عنوان در این کارها اشتغال نداشته باشد. عناوین اشاره شده در این آیین‌نامه شامل: غیبت، بیماری، اخراج، ترک کار، کارکرد عادی، مشاغل آزاد، بیمه اختیاری و… می‌شود.

ساعات کار و اضافه کاری در مشاغل سخت و زیان آور

مطابق ماده ۵۲ قوانین کار، ساعات کاری در مشاغل سخت نباید بیشتر از ۶ ساعت در روز و ۳۶ ساعت در هفته باشد. طبق ماده ۶۱ قانون کار، اضافه کاری در این مشاغل ممنوع است.

مرخصی در مشاغل سخت

مرخصی سالیانه در این مشاغل، پنج هفته در سال است. به این افراد توصیه می‌شود برای کم کردن فرسودگی و آسیب ناشی از کار، شش ماه یکبار به مرخصی بروند.

اشتغال زنان و نوجوانان در مشاغل سخت و زیان‌آور

اشتغال زنان و نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال در مشاغل خطرناک، ممنوع است. ممنوعیت اشتغال زنان در کارهای سخت در ماده ۷۵ قانون کار و ممنوعیت اشتغال نوجوانان در ماده ۸۳ آمده است.

درخواست بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور

افراد برای ثبت درخواست بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور می‌توانند به سامانه مشاغل سخت و زیان آور وزارت تعاون کار و امور اجتماعی مراجعه کنند.

بیمه حوادث انفرادی و مشاغل سخت و زیان آور

اگر در کارهای سخت و زیان آور اشتغال دارید توصیه می‌شود از پوشش‌های بیمه حوادث انفرادی نیز استفاده کنید. این بیمه‌نامه در دسته بیمه اشخاص قرار دارد که می‌توانید آن را به صورت سازمانی و انفرادی تهیه کنید.

در این مقاله گفتیم که شرایط بازنشستگی با ۲۰ تا ۲۵ سال سابقه خدمت، مختص چه کسانی است. مشاغل سخت و زیان آور را معرفی کردیم و همچنین جزییات قانونی آن را برشمردیم. در آخر هم بنا به توصیه مشاوران، بیمه حوادث انفرادی را به شما پیشنهاد دادیم. بیمه دات کام یک کارگزاری آنلاین خرید بیمه‌ است. اگر قصد خرید این بیمه‌نامه را دارید به صفحه محصولات سایت بروید. اگر در مورد مطالب گفته شده ابهام یا پرسشی دارید برای ما کامنت بگذارید. کارشناس‌های بیمه در اسرع وقت پاسخگوی شما هستند.

ضوابط محاسبه میزان عیدی و پاداش سالانه کارگران

ضوابط محاسبه میزان عیدی و پاداش سالانه کارگران به شرح زیر است:

ماده ۱- کلیه کارفرمایان مکلف‌اند به هر یک از کارگران خود به نسبت یک سال کار معادل شصت روز (دو ماه) آخرین مزد به عنوان عیدی و پاداش بپردازند.

به عنوان نمونه

• چنانچه مزد ماهانه کارگری ۳،۰۰۰،۰۰۰ تومان باشد، مبلغ عیدی وی عبارت است از:
  • (مبلغ عیدی سالانه) ۶،۰۰۰،۰۰۰ تومان = ۲× ۳،۰۰۰،۰۰۰ تومان (مزد ماهانه)

• (کف عیدی و پاداش سالانه) کارگرانی که حداقل مزدبگیر هستند (روزانه ۸۸۵،۱۶۵ ریال) به نسبت یک سال کار، عبارت است از:
  • (کف مبلغ عیدی و پاداش سالانه) ۵۳،۱۰۹،۹۰۰ ریال = (روز )۶۰× ۸۸۵،۱۶۵ ریال (مزد روزانه)

تبصره ۱- مبلغ پرداختی از این بابت به هر یک از کارگران نباید از معادل نود روز (سه ماه) حداقل مزد روزانه قانونی تجاوز کند.

سقف مبلغ عیدی و پاداش کارگران، به نسبت یک سال کار عبارت است از:

• (سقف مبلغ عیدی و پاداش سالانه) ۷۹،۶۶۴،۸۵۰ ریال = (روز )۹۰× ۸۸۵،۱۶۵ ریال (حداقل مزد روزانه)
• (سقف مبلغ عیدی و پاداش سالانه ۷،۹۶۶،۴۸۵ تومان = ۳ × ۲،۶۵۵،۴۹۵ تومان (حداقل مزد ماهانه)

تبصره ۲- در کارگاه‌هایی که مطابق رویه جاری کارگاه بیش از مبلغ تعیین شده پرداخت می‌کنند، عرف کارگاه معتبر است.

ماده ۲- کارگرانی که در طول سال از خدمت مستعفی، اخراج، بازنشسته شده و یا به نحوی از انحا رابطه آنان با کارگاه قطع می‌شود یا کارگرانی که کمتر از یک سال در کارگاه کار کرده‌اند، محق به دریافت عیدی و پاداش سالانه خواهند بود. مبلغ پرداختی به این کارگران باید به مأخذ شصت روز به نسبت ایام کارکرد در سال محاسبه شود.

تبصره- مبلغ پرداختی از این بابت برای هر ماه نباید از یک دوازدهم سقف تعیین شده تجاوز کند.

به عنوان مثال

• میزان عیدی و پاداش سالانه کارگری با مزد روزانه ۱،۰۰،۰۰۰ ریال که به مدت چهار ماه در کارگاهی مشغول به کار بوده، عبارت است از:
  • ۲۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال = (ماه‌های کارکرد) × (روز )۶۰ × ۱،۰۰،۰۰۰ ریال (مزد روزانه)

ماده ۳- سقف عیدی و پاداش سالانه کارگرانی که به صورت نیمه‌وقت یا کمتر از ساعات کار تمام وقت کارگاه به کار اشتغال دارند به نسبت ساعات کار انجام یافته محاسبه می‌شود.

به عنوان مثال

• سقف عیدی و پاداش سالانه کارگری که به صورت نیمه وقت یا کمتر از ساعات کار تمام وقت به کار اشتغال دارد با مزد روزانه ۱،۰۰۰،۰۰۰ ریال و ۳۳ ساعت کار در هفته، عبارت است از:
  • ۶۷،۵۰۰،۰۰۰ ریال = (ساعات کار هفتگی) × (روز )۹۰ × ۱،۰۰۰،۰۰۰ ریال (مزد روزانه)

ماده ۴- مزد مورد عمل در محاسبه وجوه عیدی و پاداش پایان سال برای کارگران کارمزدی عبارت از متوسط کارمزد دریافتی آنان برحسب مدت ایام کارکرد در سال است.

ماده ۵- درمورد کارکنان ساعتی که حقوق ماهانه ثابت نداشته و دستمزد آنان در ماه متغیر است، برای محاسبه عیدی و پاداش، متوسط حقوق دریافتی آنان برحسب مدت ایام کارکرد در سال مبنای محاسبه قرار خواهد گرفت.

بیمه بیکاری چیست؟

با توجه به مصوبات قانون بیکاری، به فردی بیکار گفته میشود که بر خلاف میل و اراده شخصی بیکار شده در حالیکه هنوز آماده به کار باشد. بموجب قوانین جدید بیمه بیکاری افراد بیکار به عنوان بیکار موقت شناسایی میشوند که بواسطه حوادثی نظیر زلزله، جنگ،‌ سیل و آتش سوزی بیکار شده باشند. این افراد امکان بهره مندی از بیمه بیکاری را خواهند داشت. ضمناً افرادیکه بواسطه استعفاء و یا ترک شغل بیکار هستند، مشمول دریافت این بیمه نخواهند بود.

چه کسانی مشمول دریافت بیمه بیکاری هستند؟

مشمولین بیمه بیکاری افرادی که قصد دارند تا برای دریافت این بیمه اقدام کنند، بهتر است در ابتدا در خصوص شرایط دریافت آن اطلاعات داشته باشند، و بررسی کنند که آیا جزء مشمولین دریافت این بیمه هستند یا خیر. شرایط احراز بیمه بیکاری عبارتند از:

• متقاضی بیمه بیکاری جزء مشمولین قوانین کار و تامین اجتماعی باشد.
• دارای تابعیت ایران باشد.
• از کار افتاده کلی یا بازنشسته مستمری بگیر نباشند.
• بیمه شده اختیاری تامین اجتماعی مانند مشاغل آزاد نباشد.
• حداقل 6 ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشد.

افراد چه مدت فرصت دارند تا بیکاری را به سازمان تامین اجتماعی اطلاع دهند؟

افرادی که کار خود را به شکل غیر ارادی ازدست میدهند، باید حداکثر ظرف ۳۰ روز از تاریخ شروع بیکاری مراتب را به اداره کار محل سکونت خود اطلاع دهند. به این ترتیب آمادگی کامل خود را به منظور اشتغال در یک کار مشابه و یا حوزه تخصصی کاری اعلام کنند. در شرایطی که متقاضیان نتوانند طی این مدت موضوع را اطلاع دهند، در صورت داشتن عذر موجه که به تایید هیئت حل اختلاف وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده باشد؛ از مهلت قانونی ۳ ماهه برای اعلام وضعیت خود برخوردار خواهند بود.

دریافت بیمه بیکاری چه مزایایی برای افراد دارد؟

دریافت این بیمه برای افراد واجد شرایط مزایای زیر را به همراه دارد:

• افراد واجد شرایط ، مقرری ماهانه دریافت میکنند. این مقرری در بازه زمانی دو ماهه و توسط تامین اجتماعی واریز میشود.
• در این حالت سابقه خدماتی افراد بیکار واحد شرایط در نظر گرفته خواهد شد. این مدت به سنوات بیمه ای فرد افزوده میشود.
• دفترچه بیمه تامین اجتماعی افراد واجد شرایط بیمه بیکاری، بصورت ماهانه تمدید خواهد شد.
• مدت زمانیکه افراد از مقرری بیمه بیکاری استفاده میکنند، بخشی از سوابق کاری فرد محاسبه میشود. ضمن اینکه بازنشستگی یا از کار افتادگی هم به آن تعلق خواهد گرفت.

آشنایی با سامانه بیمه بیکاری

امروزه وزارت کار و رفاه اجتماعی برای رفاه حال مردم تمهیداتی را فراهم کرده است. بر این اساس بسیاری از امور بیمه ای بصورت آنلاین و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام میشود. این وزارتخانه برای دسترسی ساده تر مردم به منظور ثبت درخواستها برای دریافت بیمه بیکاری، سامانه bimebikari.mcls.gov.ir را راه اندازی کرده است.

سامانه بیمه بیکاری

افرادیکه متقاضی دریافت این بیمه هستند، میتوانند با مراجعه به نشانی اینترنتی مورد نظر بصورت غیر حضوری و به کمک یک گوشی موبایل یا کامپیوتر، تقاضای خود را ثبت کنند. تمام درخواستهای ثبت شده در این سامانه اینترنتی بررسی شده و بیمه به افرادی که جزء مشمولین دریافت آن هستند، تعلق خواهد گرفت.

مدارک لازم برای دریافت بیمه بیکاری

مدارک لازم برای ببیمه بیکاری

برای تشکیل پرونده بیمه برای افراد متقاضی، ارائه مدارک زیر ضروری می‌باشد:

• قرارداد کار سال آخر
• مدرک فنی و حرفه ای یا مدرک تحصیلی
• شناسنامه
• کارت ملی
• گواهی کار که توسط شرکت صادر میشود.
• کارت پایان خدمت
• صفحه نخست دفترچه بیمه
• عکس پرسنلی

متقاضیان موظفند تمام مدارک فوق را به صورت اصل و کپی ارائه دهند. البته در مورد صفحه نخست دفترچه بیمه تنها ارائه یک کپی از آن کافی است.

مراحل لازم برای دریافت بیمه بیکاری

مطابق با قانون جدید ، متقاضیان بیمه بیکاری، اعم از کارگران و کارمندان که بواسطه از دست دادن شغل خود مشمول دریافت این بیمه هستند، برای ثبت درخواست خود نیازی به مراجعه حضوری ندارند. و تنها ثبت درخواست در سامانه مخصوص کافی است. متقاضیان فرمهای مخصوص را تکمیل نموده و پس از دریافت کد رهگیری میتوانند وضعیت پرونده خود را بررسی کنند.

• لازمه ورود به سامانه و سپری نمودن مراحل ثبت درخواست، احراز هویت میباشد. برای این کار متقاضیان لازم است تا به یکی از دفاتر پیشخوان دولت محل سکونت خود مراجعه کرده و پس از ارائه کارت پایان خدمت و کارت ملی، نام کاربری و گذرواژه معتبر دریافت کنند.
• پس از این مرحله و ورود به سامانه اینترنتی جامع روابط کار به نشانی https://prkar.mcls.gov.ir در ابتدا ثبت نام میکنند. ثبت درخواست در یک سامانه جدا و پس از ثبت نام در این سایت امکان پذیر است.
• سایتmcls.gov.ir هم برای ثبت درخواست بیمه بیکاری است. پس از ثبت درخواست، تعهد نامه ای برای کاربر نمایش داده میشود که فرد باید موافقت کند.
• کاربران در مرحله بعدی از ثبت درخواست، اطلاعات لازم را وارد میکنند و مراحل با ثبت نهایی به اتمام میرسد. تعیین مبلغ بیمه هم متناسب با شرایط فرد متقاضی خواهد بود

در پایان پرونده افراد متقاضی بررسی خواهد شد .در شرایطی که افراد واجد شرایط لازم برای دریافت این بیمه باشند، به شماره متقاضیان یک پیامک ارسال میشود. آنها با مراجعه به سامانه بیکاری میتوانند شماره حساب یکی از بانکهای رفاه، ملی، ملت، سپه، تجارت و صادرات را ثبت نمایند تا پرداخت برای متقاضیان واجد شرایط انجام شود.

به گزارش «نبض فناوری»، وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی به دلیل ارتباط با بخش بزرگی از نیروهای کار در سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف، به ارائه خدمات غیر حضوری به منظور تسهیل دسترسی کاربران خود پرداخته است. سامانه جامع روابط کار یکی از چندین سامانه زیرمجموعه این وزارت‌خانه بزرگ است که با هدف ارائه خدمات الکترونیکی به کارگران و کارفرمایان راه اندازی شده است. در این مطلب قصد داریم نحوه ثبت نام و احراز هویت سامانه روابط کار را مورد بحث و بررسی قرار دهیم. تا انتها با ما همراه باشید.

معرفی سامانه جامع روابط کار

برای دسترسی به سامانه جامع روابط کار باید از طریق نشانی اینترنتی prkar.mcls.gov.ir اقدام کنید. این سامانه با هدف ارائه خدمات الکترونیک به کلیه افرادی راه‌اندازی شده است که به دلایل گوناگون موقعیت شغلی خود را از دست داده‌اند و در حال حاضر بیکار هستند. به عنوان مثال افراد بیکار می‌توانند از تسهیلاتی برخوردار شوند که برای ثبت نام و انجام امور اداری مربوطه باید درخواست خود را از طریق سامانه جامع روابط کار به ثبت برسانند.

ایجاد حساب کاربری در سامانه جامع روابط کار

برای احراز هویت سریع و غیرحضوری به صفحه احراز هویت با یوآیدی به نشانی https://u-id.net/kar/ مراجعه نموده و گزینه احراز هویت آنلاین وزارت کار را انتخاب نمایید.

فرایند احراز هویت الکترونیکی سامانه جامع روابط کار

با انتخاب گزینه احراز هویت الکترونیکی، دو فرم در اختیار شما قرار می‌گیرد که باید نسبت به تکمیل دقیق آن‌ها اقدام کنید. این دو فرم عبارت‌اند از:

1. ورود اطلاعات اولیه

در صفحه ورود اطلاعات اولیه باید نقش خود را بین چهار گزینه نماینده (وکیل)، کارگر، کارفرما حقیقی و کارفرما حقوقی انتخاب کنید. در ادامه باید کد ملی، تاریخ تولد و شماره تلفن همراه ثبت شده با نام خودتان را وارد نمایید. در نهایت روی گزینه ارسال بزنید.

2. ورود اطلاعات تکمیلی

با انجام فرایند فوق یک کد تایید به شماره تلفن همراهی که در سامانه درج کردید، ارسال می‌شود. در صفحه ورود اطلاعات تکمیلی باید کد تایید دریافت شده را وارد کنید. پس از آن نوبت به وارد کردن شماره شبا حساب بانکی می‌رسد. البته در صورتی که نقش کارگر را انتخاب کردید، ملزم به تکمیل این بخش هستید. در سامانه جامع روابط کار ذکر شده است که شماره شبا باید به نام فرد متقاضی باشد و همچنین تنها شماره شبا مربوط به بانک‌های عامل یعنی رفاه، ملی، سپه، تجارت، صادرات و ملت مورد قبول واقع می‌شود.

در صورتی که فرایند احراز هویت را به درستی طی کنید و اطلاعات شما مورد پذیرش سامانه جامع روابط کار قرار بگیرد، پیامی مبنی بر تایید احراز هویت دریافت می‌کنید. همچنین نام کاربری و رمز عبور سامانه در اختیار شما قرار می‌گیرد که به کمک آن می‌توانید به سامانه وارد شده و درخواست خود را ثبت نمایید.

بازیابی نام کاربری و رمز عبور سامانه جامع روابط کار

برای هر بار ورود به سامانه جامع روابط کار، نیاز به نام کاربری و رمز عبور دارید. در صورتی که به هر دلیل رمز عبور خود را فراموش کنید، امکان بازیابی آن در سامانه در نظر گرفته شده است. برای این منظور در صفحه ورود به سامانه جامع روابط کار، باید روی گزینه فراموشی رمز عبور کلیک کنید.

در ادامه یک صفحه جدید باز می‌شود. در این صفحه از شما درخواست می‌شود تا نام کاربری خود را وارد کنید. توجه داشته باشید که نام کاربری برای اشخاص حقیقی، همان کد ملی‌شان است. همچنین باید شماره تلفن همراه که در زمان ثبت نام در سامانه وارد کردید را نیز در این صفحه درج کنید.

در ادامه رمز عبور موقت برای شما ارسال می‌گردد که به کمک آن می‌توانید وارد سامانه شوید. در سامانه باید نسبت به تعویض رمز عبور اقدام کنید و رمز مورد نظر خود را روی آن قرار دهید.

به این ترتیب می‌توانید وارد سامانه جامع روابط کار شده و درخواست‌های مرتبط با بیمه بیکاری خُود را ثبت یا پیگیری نمایید.

ایسنا/ عضو کانون عالی شوراهای اسلامی کار معتقد است حمایت بیمه‌ای و مالیاتی از کارفرمایان و کمک به کاهش هزینه‌های آنها، در افزایش درآمد و دستمزد نیروهای کار و بهبود وضع معیشت کارگران اثرگذار است.

علی اصلانی با بیان اینکه به شکل دستوری و یکطرفه نمی‌توان دنبال افزایش دستمزد یا اصلاح شیوه مزد بود، گفت: در حال حاضر ۳۰ درصد هزینه‌های آب و برق و گاز کارفرمایان افزایش یافته و از طرفی هزینه‌های مالیات، دارایی و حق بیمه هم هست که می پردازند لذا نمی توانیم انتظار داشته باشیم کارفرمایان از افزایش فرضا ۴۰ درصدی دستمزد استقبال کنند.

وی ادامه داد: بسیاری از کارخانه‌ها در شرایط اقتصادی موجود با کمترین ظرفیت کار می کنند ولی مگر قیمت تمام شده یک کارخانه چقدر است که ۳۳ درصدش را به بانک سود بدهد؟

این مقام مسئول کارگری با بیان اینکه عمده مشکلات کارفرمایان دستمزد نیست و شاید تنها ۹ درصد آنها مربوط به دستمزد نیروی کار باشد، ادامه داد: ۹۰ درصد مشکلات کارفرمایان را هزینه‌های دیگر مثل سود بانکی، وام بانکی، عوارض و مالیات، مواد اولیه و ... تشکیل می‌دهد اما دولت یا مجلس می‌توانند در این زمینه به کمک بیایند و قانونگذاری کنند هزینه های کارفرمایان ۳۰ درصد کمتر شود.

عضو کانون عالی شوراهای اسلامی کار افزود: برخی کارفرمایان دوبار در سال مالیات می دهند؛ یکی مالیات تکلیفی و یکی مالیات بر عملکرد که برای کاهش هزینه هایشان پیشنهاد می شود تنها مالیات تکلیفی را پرداخت کنند و مالیات بر عملکرد ندهند. با اجرای چنین طرح هایی هم کارفرمایان بیشتر از یک مالیات نمی پردازند و از افزایش دستمزدها استقبال می کنند و هم کارگران از لحاظ معیشتی و دستمزد تقویت می شوند.

اصلانی ادامه داد: یک کارخانه خصوصی که در آخر سال ۵۰۰ میلیون تومان سود کرده باید ۲۵ درصدش را به دارایی بدهد ولی برایش این سوال مطرح است که چه خدمتی دریافت کرده که باید ۲۵ درصد مالیات بپردازد؟ لذا پیشنهاد می شود مجلس قانونی مصوب کند که بر اساس آن کارفرما سود عملکرد کارخانه را به عنوان کارانه به کارگران بدهد یا به اسم بن کارگری یا سود تولید به کارخانه بپردازد. اگر این مساله به قانون تبدیل شود و مجلس بر اجرای آن نظارت کند هم در وضع معیشت پرسنل کارخانه تاثیرگذار است و هم موجب بهره وری، ارتقای کیفیت تولید و کاهش هزینه های کارفرما می شود.

این مقام مسئول کارگری تصریح کرد: در شرایطی که به دلیل شیوع کرونا بیشتر مشاغل و بنگاهها دچار مشکل و آسیب شده و بجز کارخانه‌های مواد غذایی و شوینده و بهداشتی بیشتر کارخانه ها با ظرفیت پایین کار می کنند باید حمایت‌های بیمه‌ای و مالیاتی از کارفرمایان صورت گیرد؛ تنها در این صورت است که بخشی از هزینه‌های کارفرمایان جبران می شود و به درآمد و معیشت خانوارهای کارگری کمک کرده ایم.

چرا کاهش نرخ بیکاری به ۹.۵ درصد مثبت نیست؟ + نمودار

براساس بررسی‌ها انجام شده و با توجه به افزایش بی‌سابقه جمعیت غیرفعال در سه فصل اخیر، کاهش ۴۱۷ هزار نفری جمعیت بیکاران علامت مثبتی تلقی نمی‌شود.

به گزارش کارگر نیوز؛ بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد، بازار کار کشور در سال 1399 بیش از هرچیز متأثر از شیوع ویروس کرونا بوده است. با این حال این بازار به طور سنتی با چالش‌های بسیاری ازجمله نرخ پایین مشارکت بالاخص در زنان، نرخ بالای بیکاری جوانان و قشر تحصیل کرده، اشتغال ناپایدار و کم کیفیت و عدم توازن منطق‌های دست به گریبان بوده است.

با وجود افزایش 3 میلیون نفری تعداد شاغلین طی سال‌های 1394 تا 1398 با این حال چالش‌های مذکور همچنان باقی است و در برخی موارد حتی تشدید نیز شده است. در ادامه برخی از مهم‌ترین متغیرهای بازار کار مورد بررسی قرار می‌گیرد:

براساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، از پاییز 1393 تا پاییز 1398 ،به طور متوسط در هر فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل از آن بیش از 700 هزار نفر به جمعیت فعال اضافه شده‌اند. به این معنا که با برآورد مقادیر سالیانه، طی سالهای 1393 تا 1398 حدود 3.5 میلیون نفر به جمعیت فعال کشور افزوده شده که در مقایسه با عدم افزایش جمعیت فعال در دهه قبل از آن افزایش قابل ملاحظه‌ای است.

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد افزایش جمعیت فعال و نرخ مشارکت طی این بازه زمانی، تحولی است که زنان، جمعیت دارای تحصیلات دانشگاهی و متولدین دهه 70 نقش پُررنگی در ایجاد آن داشته‌اند.

با این حالبا شیوع ویروس کرونا این روند قطع شد به طوری که در زمستان 1398 نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعیت فعال 430 هزار نفر کاهش داشته است و در بهار و تابستان 1399 نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعیت فعال به ترتیب 1990 و 1626 هزار نفر کاهش داشته است.

نمودار تغییرات جمعیت فعال 15 ساله و بیشتر در هر فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل (هزار نفر):

روند نزولی افزایش جمعیت فعال در فصول اخیر سبب شده نرخ مشارکت، روندی نزولی به خود بگیرد که این موضوع در نمودار زیر مشخص است:

بررسی‌های مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد، طی دوره پاییز 1393 تا پاییز 1398 حدود 85 درصد جمعیت اضافه شده به جمعیت فعال، شاغل شده‌اند و به طور متوسط در هر فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل 621 هزار نفر به جمعیت شاغل اضافه شده است. اضافه شدن حدود 3 میلیون نفر طی پنج سال به جمعیت شاغل کشور رخداد بسیار مهمی است.

هرچند حتی بدون شیوع ویروس کرونا نیز با روندهای شکل گرفته در سال‌های 1397 و 1398 به نظر می‌رسید روند اشتغالزایی اقتصاد به زودی متوقف خواهد شد، با این حال بحران کرونا سبب شد جمعیت شاغل در بهار و تابستان 1399 به ترتیب حدود 1500 و 1209 هزار نفر، نسبت به فصل مشابه سال قبل کاهش یابد. ضمن اینکه ساختار بازار کار کشور باعث شده تا اثر شیوع این بیماری بر بازار کار تشدید شود.

نتایج مطالعات نشان می‌دهدبنگاه‌های کوچک، مشاغل غیررسمی، بخش خدمات در معرض آسیب‌های شدیدتر ناشی از شوک کرونا در کوتاه مدت هستند. این درحالی است که اشتغال ایجاد شده طی سال‌های اخیر نه توسط بخش دولتی یا شرکتی و کارخانه‌ای، بلکه عمدتاً توسط بخش غیرشرکتی و با تمرکز بر خدماتی مانند خرده فروشی و عمده فروشی تعمیرات، حمل و نقل، واسطه‌گری، خدمات مواد غذایی و... ایجاد شده است.

این مشاغل با وضعیت شغلی «کارکن مستقل» طبقه‌بندی می‌شوند و دارای قرارداد به معنای متعارف بین بنگاه‌های اقتصادی و کارکنان خود نیستند و تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرند. این گروه از شاغلان عمدتاً دارای مشاغل تمام وقت نیستند و در موقعیت‌های شغلی ناپایداری مشغول هستند که بیشتر به تقاضای خانوارها و حضور آنان در خارج از خانه وابسته است. لذا کاهش تقاضای رخ داده طی ماه‌های اخیر به دلیل شیوع بیماری کرونا سبب از بین رفتن این مشاغل شد.

نمودار افزایش جمعیت شاغل 15 ساله و بیشتر در هر فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل (هزار نفر):

در تابستان 1399 نسبت به تابستان 1398، جمعیت بیکار 417 هزار نفر کاهش داشته که موجب کاهش نرخ بیکاری به 9.5 درصد شده است. البته با توجه به افزایش بی‌سابقه جمعیت غیرفعال در سه فصل اخیر، کاهش نرخ بیکاری علامت مثبتی تلقی نمی‌شود. 2.3 درصد از بیکاران و 8.9 درصد از جمعیت شاغل تابستان 1398 در تابستان 1399 به جمعیت غیرفعال اضافه شده‌اند.

سهم بیکاران دارای تحصیلات دانشگاهی طی سال‌های اخیر همچنان صعودی بوده و حدود 50 درصد بیکاران کشور را جمعیت دانشگاهی تشکیل دهند.

چشم انداز وضعیت بازار کار

با گذر از شوک اولیه بیماری کرونا میزان کاهش اشتغال دچار تغییر جدی شده است. درواقع درحالی که در بهار سال 1399 حدود 6.1 درصد از تعداد شاغلین در بهار 1399 نسبت به بهار 1398 کاهش یافته، این رقم برای فصل تابستان حدود 4.9 درصد بوده است.

با تداوم این روند پیش‌بینی می‌شود میزان کاهش اشتغال در فصول پاییز و زمستان بسیار کمتر از فصول ابتدایی سال باشد. ضمن اینکه با چشم انداز مثبت شکل گرفته درخصوص واکسن کرونا پیش‌بینی می‌شود بخشی از مشاغل از دست رفته در سال 1399 در سال 1400 احیا گردد.

با این حال همان گونه که بیان شد به دلایل مختلف ازجمله رشد منفی سرمایه‌گذاری در سال های اخیر ظرفیت اشتغالزایی اقتصاد ایران محدود خواهد بود و تصور تداوم روند سال‌های 1393 تا 1398 در کوتاه مدت حتی با فرض رفع آنی تحریم‌ها دور از واقع است. به خصوص آنکه رفع تحریم‌ها عمدتاً بر بخش‌هایی مثل نفت و صنایع بزرگ اثرگذار است که از منظر اشتغالزایی ظرفیت چندانی ندارند.

کارگرنیوز

دستمزد یا حق السعی

بر اساس ماده ۳۴ قانون کار ، کلیه دریافت های قانونی که کارگر به اعتبار قرارداد کار اعم از مزد یا حقوق ، کمک عایله مندی ، هزینه های مسکن ، خواربار ، ایاب و ذهاب ، مزایای غیر نقدی ، پاداش افزایش تولید ، سود سالانه و نظایر آنها دریافت می نماید را حق السعی می نامند.

ماده ۳۵ نیز مزد را اینگونه تعریف نموده است: “مزد عبارت است از وجوه نقدی یا غیر نقدی و یا مجموع آنها که در مقابل کار به کارگر پرداخت می شود”.

مزد ممکن است به صورت ثابت یا ساعتی باشد که در هر مورد می تواند منشاء اختلاف و طرح دعوا را فراهم آورد.ماده ۳۶ نیز مزد ثابت را مجموع مزد شغل و مزایای ثابت پرداختی به تبع شغل می داند.

حال چنانچه مزد با ساعات انجام کار مرتبط باشد ، مزد ساعتی و در صورتی که بر اساس میزان انجام کار و یا محصول تولید شده باشد ، کارمزد و چنانچه بر اساس محصول تولید شده و یا میزان انجام کار در زمان معین باشد ، کارمزد ساعتی ، نامیده می شود .

ضوابط و مزایای مربوط به مزد ساعتی ، کارمزد ساعتی و کارمزد و مشاغل قابل شمول موضوع این ماده که با پیشنهاد شورای عالی کار به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی خواهد رسید تعیین می گردد . حداکثر ساعات کار موضوع ماده فوق نباید از حداکثر ساعت قانونی کار تجاوز نماید .

ساعت کار قانونی کارگران ۴۴ ساعت در هفته می باشد. این میزان بر اساس ۴ هفته یا یک ماه ۱۷۶ ساعت خواهد بود. در بسیاری موارد، ساعت کار کارگران منطبق با این میزان نیست. یا اینکه تفسیرهای اشتباهی نسبت به نوع کار ایجاد می شود که عامل طرع دعوا می گردد.

منبع: وکیل